Szlaki
  • Główny Szlak Beskidzki Krynica-Hańczowa
  • Szlak żółty Konieczna-Banica-Folusz
  • Szlak zielony Wapienne-Kornuty-Folusz
  • Główny Szlak Beskidzki Hańczowa-Bartne
  • Główny Szlak Beskidzki Bartne-Hyrowa
  • Główny Szlak Beskidzki Hyrowa-Wisłoczek
  • Główny Szlak Beskidzki Wisłoczek-Komańcza
  • Szlak "graniczny" Grybów-Ropki
  • Szlak "graniczny" Ropki-Konieczna
  • Szlak "graniczny" Konieczna-Barwinek
  • Szlak "graniczny" Barwinek-Nowy Łupków
  • Szlak zielony Szymbark-Krynica
  • Szlak niebieski Gorlice-Bartne
  • Szlak żółty Florynka-Gorlice
  • Szlak żółty Ropki-Ostry Wierch
  • Szlak żółty Magura Małastowska-Sucha Homola
  • Szlak niebieski Rozdziele-Mały Ferdel
  • Szlak czarny Folusz-Ferdel
  • Szlak żółty Mrukowa-Krempna
  • Szlak żółty Tylawa-Baranie
  • Szlak żółty Masyw Hyrowej-Dukla
  • Szlak zielony Pustelnia Św.Jana-Barwinek
  • Szlak zielony Besko-Komańcza
  • Szlak żółty Wola Piotrowa-Kanasiówka
  • Szlak żółty Jaśliska-Czeremcha
  • Szlak zielony Folusz-Ożenna
  • Szlak zielony Lasów Państwowych im. J.Jaworeckiego
  • Szlak czarny Klimkówka-Flasza
  • Ścieżka przyrodnicza "Kiczera" - Żydowskie
  • Beskidzka Trasa Kurierska "Jaga-Kora"
Szlaki
  • Główny Szlak Beskidzki Krynica-Hańczowa
  • Szlak żółty Konieczna-Banica-Folusz
  • Szlak zielony Wapienne-Kornuty-Folusz
  • Główny Szlak Beskidzki Hańczowa-Bartne
  • Główny Szlak Beskidzki Bartne-Hyrowa
  • Główny Szlak Beskidzki Hyrowa-Wisłoczek
  • Główny Szlak Beskidzki Wisłoczek-Komańcza
  • Szlak "graniczny" Grybów-Ropki
  • Szlak "graniczny" Ropki-Konieczna
  • Szlak "graniczny" Konieczna-Barwinek
  • Szlak "graniczny" Barwinek-Nowy Łupków
  • Szlak zielony Szymbark-Krynica
  • Szlak niebieski Gorlice-Bartne
  • Szlak żółty Florynka-Gorlice
  • Szlak żółty Ropki-Ostry Wierch
  • Szlak żółty Magura Małastowska-Sucha Homola
  • Szlak niebieski Rozdziele-Mały Ferdel
  • Szlak czarny Folusz-Ferdel
  • Szlak żółty Mrukowa-Krempna
  • Szlak żółty Tylawa-Baranie
  • Szlak żółty Masyw Hyrowej-Dukla
  • Szlak zielony Pustelnia Św.Jana-Barwinek
  • Szlak zielony Besko-Komańcza
  • Szlak żółty Wola Piotrowa-Kanasiówka
  • Szlak żółty Jaśliska-Czeremcha
  • Szlak zielony Folusz-Ożenna
  • Szlak zielony Lasów Państwowych im. J.Jaworeckiego
  • Szlak czarny Klimkówka-Flasza
  • Ścieżka przyrodnicza "Kiczera" - Żydowskie
  • Beskidzka Trasa Kurierska "Jaga-Kora"

 

/ Góry / Turystyka / Szlaki / Ścieżka przyrodnicza "Kiczera" - Żydowskie
 

Ścieżka przyrodnicza "Kiczera" - Żydowskie

Kategoria:dydaktyczny
Oznaczenie:

Ścieżka przyrodnicza Kiczera im. prof. Jana Rafińskiego znajduje się w centralnej części Parku i biegnie wokół góry o tej samej nazwie. Ścieżka ma długość 2,5 km, przejście jej zajmuje około 2 godzin. Wyruszamy z doliny potoku Krempna, z okolic starego cmentarza łemkowskiego, a nasz spacer kończymy na śródleśnej polanie. Ścieżka charakteryzuje się łagodnie nachylonymi stokami, dzięki czemu jest przyjazna dla piechurów.
Ścieżka przyrodnicza biegnie przez kilka zbiorowisk roślinnych, zarówno łąkowych jak i leśnych. W zapoznaniu się z poszczególnymi przystankami pomoże Państwu nasz przewodnik. Znajdziecie w nim wiele ciekawych informacji o świecie zwierząt, roślin i przyrodzie nieożywionej Magurskiego Parku Narodowego. Pokrótce przedstawiamy w nim również niektóre sposoby ochrony czynnej stosowanej w Parku.
Podczas zwiedzania zarówno ścieżki przyrodniczej, jak i całego Parku, pamiętajmy o kilku zasadach. W Parku Narodowym całość przyrody ożywionej i nieożywionej jest chroniona. Dlatego też:
- poruszajmy się tylko po wyznaczonych szlakach turystycznych i drogach publicznych;
- rozpalajmy ogniska i parkujmy pojazdy tylko w miejscach do tego wyznaczonych;
- zachowujmy ciszę na terenie Parku a zwierzęta prowadźmy tylko na uwięzi;
- nie zaśmiecajmy terenu, nie niszczmy i nie zrywajmy roślin, nie płoszmy i nie chwytajmy dzikich zwierząt.
Chcemy również nadmienić, że schodzenie z wyznaczonego szlaku grozi spotkaniem z Błądzoniem - duchem zamieszkującym beskidzkie lasy, który zwykł sprowadzać ludzi na manowce. Dobrzy ludzie powiadają, że nieszczęśni wędrowcy, którzy Błądzonia spotkali, często do domu już nie powracali. Błąkali się po kniei i zaglądając w wilcze paszcze, z zimna i głodu pomierali i słuch po nich zaginął.

Przystanek 1:
Cmentarz łemkowski w Żydowskiem

Do 1945 roku w dolinie potoku Krempna, pomiędzy Żydowską Górą a Wysokim, znajdowała się malowniczo położona wieś - Żydowskie, przez którą przebiegał szlak handlowy ze Żmigrodu do Bardejowa, Preszowa i Zborowa. Wioskę tę w większości zamieszkiwali Łemkowie, a także kilka rodzin polskich i jedna żydowska. Ślady ich niedawnej obecności wciąż odnajdujemy w tutejszym krajobrazie.
Najbardziej widoczną pamiątką przeszłości jest grekokatolicki cmentarz parafialny. Ustalenie jego dokładnego zasięgu jest obecnie niemożliwe ze względu na to, że wiele nagrobków uległo całkowitemu zniszczeniu. Jest on podzielony na dwie części bezimiennym potokiem. Nie wiadomo czy kiedyś znajdowały się tu dwa cmentarze, czy tylko jeden, który uległ podziałowi na skutek zmiany nurtu wspomnianego potoku. Zachowało się tu około szesnastu nagrobków, z których kilka można zaliczyć do zabytków miejscowej sztuki kamieniarskiej. Cmentarne pomniki budowano z piaskowca; na płaskich, kamiennych podstawach ustawiano masywne cokoły zwieńczone trójramiennymi krzyżami. Interpretacja apokryficzna wyjaśnia, że dodatkowe przechylone ramię krzyża prawosławnego symbolizuje dwóch łotrów ukrzyżowanych wraz z Chrystusem, z których jeden poszedł do nieba, a drugi do piekła. Jednak bardziej prawdopodobne wydaje się, że jego forma związana jest z osobą świętego Andrzeja. Ten bardzo ważny dla prawosławnych święty poniósł śmierć męczeńską na krzyżu w kształcie litery X, gdyż uważał, że jest niegodny zginąć tak jak Syn Boży. Przechylone ramię krzyża wschodniego byłoby zatem pamiątką męki świętego Andrzeja.
W zachowanych postaciach ukrzyżowanego Chrystusa widoczne są wpływy zarówno ikonografii wschodniej jak i zachodniej. Wskazuje na to sposób ułożenia stóp na krzyżu: na zachodzie ukazywano je przybite razem, jednym gwoździem, natomiast na wschodzie - osobno. Na większości nagrobków jeszcze dziś można odczytać ruskie napisy, które zostały wyryte bezpośrednio na nagrobku bądź na wmurowanych tabliczkach. Szczególnie interesujący jest cokół z trzema płaskorzeźbami: świętej Barbary, Matki Boskiej i świętego Jana.
Do II wojny światowej we wsi istniały cerkwie: grekokatolicka i prawosławna. Obydwie uległy zniszczeniu podczas wojennej zawieruchy. Jeszcze w latach pięćdziesiątych na terenie cmentarza znajdowały się ruiny drewnianej cerkwi grekokatolickiej z 1828 roku. Do naszych czasów przetrwało jedynie cerkwisko otoczone niskim nasypem z piaskowca, który jest pozostałością po zniszczonym ogrodzeniu świątyni. W jego obrębie znajduje się jeden z nagrobków oraz okrągły kamień, który być może pełnił funkcję chrzcielnicy. W czerwcu cmentarnym zabytkom uroku dodają kwitnące łany chabra miękkowłosego Centaurea mollis. Ta ekspansywna i wytrzymała bylina była popularną rośliną ozdobną nasadzaną przez Łemków w ogródkach i miejscach kultu.
Wspomnieniem o Żydowskim jest również kilka zachowanych kapliczek i krzyży oraz stare drzewa owocowe rosnące niegdyś przy każdej łemkowskiej chyży. Możemy je podziwiać wędrując wzdłuż drogi przebiegającej przez nieistniejącą już wioskę. Dodają one niezwykłego uroku pejzażowi tej części Beskidów.

Przystanek 2:
Łąka mieczykowo-mietlicowa
z fragmentem młaki kozłkowo-turzycowej z wełnianką.

W wyniku zmiany sposobu gospodarowania z biegiem lat użytki zielone dawnej wsi Żydowskie przekształciły się w optymalne dla tych terenów ekosystemy - łąki reglowe mieczykowo-mietlicowe Gladiolo- Agrostietum. Widoczny tutaj wilgotny wariant takiej łąki związany jest z budową geologiczną terenu. Utrzymywanie się w górnej warstwie gleby wody spływającej z wyższych położeń jest efektem stosunków hydrologicznych panujących w dnie doliny rzecznej oraz płytkiego zalegania nieprzepuszczalnych warstw geologicznych w tym miejscu. Zbiorowisko to jest zasobne w składniki pokarmowe i oprócz typowych dla niego gatunków, tj. mietlicy pospolitej Agrostis capillaris, kostrzewy łąkowej Festuca pratensis i mieczyka dachówkowatego Gladiolus imbricatus, znajdziemy tu jeszcze sporo gatunków wilgociolubnych, np. firletkę poszarpaną Lychnis floscuculi, ostrożenia łąkowego Cirsium rivulare i niezapominajkę błotną Myosotis palustris.
Najpiękniejsze barwy łąka przybiera na przełomie maja i czerwca, kiedy soczystą zieleń traw urozmaicają różowofioletowe ostrożenie, błękitne niezapominajki i różowe mieczyki. Jesienią na tej samej łące pojawiają się bladoróżowe łany zimowita jesiennego Colchicum autumnale - ciekawej rośliny przypominającej swym pokrojem wiosennego krokusa.
W najwilgotniejszej części łąki rozwinął się mały płat innego zbiorowiska - młaki kozłkowo-turzycowej Valeriano- -Caricetum flavae. Lokalizacja ta związana jest zapewne z małym źródełkiem, z którego woda sączy się po powierzchni. Charakterystycznymi, a jednocześnie najbardziej reprezentatywnymi gatunkami występującymi tutaj w dużych ilościach są storczyki - kukułka szerokolistna Dactylorhiza majalis i kruszczyk błotny Epipactis palustris oraz wełnianki - szerokolistna Eriophorum latifolium i wąskolistna Eriophorum angustifolium. Zbiorowisko to jest najatrakcyjniejsze w czerwcu i lipcu, kiedy przyciąga wzrok purpurą łanowo występujących kukułek lub urzeka bielą wełniankowych "puszków".
Do najcenniejszych elementów awifauny lęgowej terenów otwartych należy derkacz Crex crex. Ptak ten, ściśle związany ze środowiskiem wilgotnych i podmokłych łąk, należy do bardzo rzadkich w skali świata i objęty jest całkowitą ochroną gatunkową. Żyjąc wśród gęstych traw jest jednym z najbardziej skrytych ptaków MPN. Jego obecność zdradza jedynie donośny głos godowy samców, dobiegający z głębi łąk w spokojne majowe i czerwcowe wieczory. Charakterystyczne crex crex... znalazło nawet swoje odzwierciedlenie w łacińskiej nazwie derkacza.
Kolejnym ptakiem charakterystycznym dla środowiska polno - łąkowego jest przepiórka Coturnix coturnix. Niewielkich rozmiarów ciało i skryty tryb życia powodują, że i ten gatunek łatwiej usłyszeć niż zobaczyć. Jej głos - rytmicznie powtarzane pit pilit, jest jednak znacznie słabiej słyszalny od głosu derkacza. Przepiórka należy do ptaków wędrownych. Ze swoich afrykańskich zimowisk powraca do nas pod koniec kwietnia, a ostatnie ptaki opuszczają Polskę dopiero w październiku. Na ścieżce możemy się jej jednak spodziewać w trakcie wycieczek wiosennych od maja do czerwca - wtedy to ich aktywność głosowa jest najwyższa.
Z owadożernych ssaków, które możemy spotkać na łąkach, najmniejszymi są ryjówki o charakterystycznym długim, spiczastym nosie i ciemnym, grubym, aksamitnym futerku. Ryjówka aksamitna Sorex araneus jest najpospolitszą z nich. Ten mały drapieżca (długość ciała 6-8cm, masa 9-12g) jest bardzo ruchliwy i żarłoczny zarazem - żeby przeżyć musi jeść co 2-3 godziny. Żywi się głównie owadami i ich larwami, dżdżownicami, ślimakami, czasem pająkami a nawet małymi myszami. Nie ma wielu naturalnych wrogów gdyż wydzielany przez nią silny zapach piżma odstrasza potencjalnych prześladowców. Pamiętajmy, że wszystkie ryjówki są prawnie chronione.
Do gryzoni zamieszkujących tereny łąkowe należą nornik zwyczajny Microtus arvalis z rodziny nornikowatych i przedstawicielka rodziny myszowatych - mysz polna Apodemus agrarius. Wszystkie norniki charakteryzują się krępą budową ciała, małymi uszami, często ukrytymi w sierści i krótkim ogonem w przeciwieństwie do myszy, których ciało jest smukłe, uszy duże i wystające, a ogon długi i giętki.
Nornik zwyczajny, zwany również polnikiem, preferuje suche i ciepłe stanowiska. Ten najpospolitszy gryzoń jest bardzo towarzyski, często tworzy duże kolonie z bogato rozwiniętym systemem nor i chodników. Żywi się pokarmem roślinnym, na który składają się głównie ziarna i inne nasiona, świeże rośliny zielne, korzonki i liście, owoce, jagody i orzechy, a zimą także kora drzew. W razie braku pokarmu cała kolonia może przenieść się na sąsiednie pole albo nawet w inną okolicę.
Bardzo łatwym do rozpoznania gryzoniem jest mysz polna. Jej sierść ma barwę rdzawobrązową, a przez grzbiet przebiega czarna smuga. Jest aktywna całą dobę, ruchliwa i niezbyt płochliwa. Kopie podziemne nory i korytarze, w których może przechowywać niewielkie ilości pożywienia i budować gniazdo z suchych traw. Zarówno norniki jak i myszy są aktywne cały rok; zimą żerują pod śniegiem lub korzystają ze zgromadzonych jesienią zapasów.

Przystanek 3:
Roślinność ruderalna

Na miejscu dawnych łemkowskich domostw, ogródków i sadów rozwinęły się zbiorowiska segetalne, czyli roślinność towarzysząca człowiekowi. Po ponad 50 latach nieużytkowania pozostały jedynie najodporniejsze gatunki, które skutecznie konkurują z roślinami wkraczającymi w procesie sukcesji. Na uwagę zasługują tu sędziwe drzewa owocowe - głównie jabłonie (papierówki, sztetyny czy cukrówki) lub grusze. Pięknie prezentują się wiosną bogato obsypane kwieciem lub latem i jesienią gdy wydają owoce. Jednego z istniejących niegdyś ogródków "strzeże" pokaźna kępa bardzo dekoracyjnej rośliny - tojadu ogrodowego Aconitum cammarum, którego granatowo-fioletowe kwiatostany rozwijają się w lipcu.
Na przystanku tym możemy także podziwiać łany zimozielonego barwinka pospolitego Vinca minor, który jest wprawdzie gatunkiem charakterystycznym dla zbiorowisk leśnych, ale był często przesadzany z miejsc naturalnego występowania do ogródków i zadomowił się tam na trwałe. Jego fioletowo-niebieskie kwiaty na tle skórzastych ciemnozielonych liści są najpiękniejsze na przełomie kwietnia i maja.
Widzimy tu również drzewa dziuplaste, o nieocenionym znaczeniu dla zwierząt. Dziuple o zróżnicowanej wielkości otworu wykorzystywane są jako miejsca lęgowe przez wiele gatunków ptaków, takich jak sikory, muchołówki, kowaliki, szpaki czy pleszki. Mniejsze gatunki, takie jak sikora modra Parus caeruleus, preferują dziuple o małym otworze wejściowym. Większa średnica stwarza bowiem niebezpieczeństwo wtargnięcia do dziupli dużych drapieżników. Kowalik Sitta europaea problem nieproszonych gości rozwiązuje zabudowując gliną część otworu wlotowego i dopasowując jego wielkość do swoich rozmiarów.
Geneza dziupli związana jest zarówno z działalnością dzięciołów, jak i naturalnych procesów zgniliznowych, np. w miejscach po konarach. Takie wypróchniałe pnie, często o znacznych rozmiarach, stanowią doskonałe miejsca lęgowe dla sów, wiewiórek oraz schronienia dla kun.

Przystanek 4:
Oczko wodne

Oczko wodne jest sztucznie utworzonym zbiornikiem pełniącym różnorodne funkcje. Ze względu na tworzący się wokół niego specyficzny mikroklimat, pozwala na bytowanie wielu różnorodnym organizmom, zarówno ze świata zwierząt jak i roślin. Dzięki temu, że nie wysycha nawet w najcieplejszych okresach roku, zapewnia optymalne warunki rozrodu i rozwoju płazom zamieszkującym teren Magurskiego Parku Narodowego. Wczesną wiosną możemy tu obserwować gody traszek, żab i kumaków. Zbiornik ten jest także środowiskiem życia dla licznych bezkręgowców wodnych lub związanych z wodą. Kolorowe ważki latające tuż nad powierzchnią wody czy zwinne nartniki po niej biegające to częsty widok nad oczkiem.
Oczko wodne pełni także funkcję wodopoju, szczególnie istotną w suchych miesiącach. Wiele gatunków ptaków wykorzystuje je nie tylko w celu uzupełnienia wody w organizmie, ale również jako miejsce kąpieli. Poza ptakami do wodopoju przychodzą sarny, jelenie oraz dziki, których obecność możemy stwierdzić na podstawie pozostawionych śladów. Znakami pozwalającymi na najpewniejsze odczytanie jaki gatunek bytował w środowisku są tropy, czyli odciski stóp zwierzyny pozostawione na śniegu lub ziemi. Pozostałe dowody obecności danego gatunku w środowisku, jak miejsca żerowania, legowiska, pozostawione odchody, sierść, itp., zwane są śladami.
Po pewnym czasie od utworzenia oczka rozwija się wokół niego typowa dla siedlisk podmokłych roślinność, np. pałki wodne (wąskolistna Typha angustifolia i szerokolistna T. latifolia), trzcina pospolita Phragmites communis, kilka gatunków turzyc. W toni wodnej obserwujemy np. rzęśl wiosenną Callitriche palustris i rzęsę drobną Lemna minor.
Jak wspomniano wcześniej, częstymi mieszkańcami oczek wodnych w MPN są kumaki górskie Bombina variegata. Te niewielkich rozmiarów płazy (dorastają do 5 cm) charakteryzują się krępą budową, spłaszczonym i charakterystycznie ubarwionym ciałem. Wierzch jest barwy od oliwkowo do brązowoszarej, spód natomiast jest żółtawy z szaroniebieskimi plamami. Są to barwy obronne, zwierzę w obliczu niebezpieczeństwa odwraca się na grzbiet i pokazuje jaskrawy brzuch, co ma ostrzegać napastnika przed jego rzekomą "toksycznością". Chroni je również gryząca wydzielina gruczołów skórnych. Kumaki są dosyć towarzyskie, w jednym zbiorniku może występować ich liczna grupa. Często można zaobserwować jak leżą na powierzchni wody z wyciągniętymi kończynami. Czatują wtedy na wpadające do wody owady, ich główne źródło pożywienia.
W okolicach zbiorników wodnych wiosną w okresie godów można spotkać ropuchę szarą Bufo bufo. Jest to największy polski płaz bezogonowy o krępym i masywnym ciele, szerokim pysku i krótkich nogach. Jej skóra jest brązowoszara, chropowata, pokryta licznymi gruczołami jadowymi, oczy są złocistożółte z poziomymi źrenicami. Jad wydzielany pod wpływem ucisku z gruczołów jest reakcją obronną i jest trujący, również dla człowieka, ale dawką śmiertelną jest wydzielina uzyskana z 10 ropuch. Ropucha szara ze zbiorników wodnych korzysta tylko w celu rozrodu, po okresie godów prowadzi lądowy tryb życia. Można je spotkać w lasach, ogrodach i na polach; poruszają się wolno, raczej chodząc niż skacząc, co odróżnia ropuchy od żab i kumaków.
Z kolei najpospolitszą żabą w MPN jest żaba trawna Rana temporaria. Jest ona brunatnoubarwiona, ale wykazuje dużą zdolność dostosowania barwy ciała do otoczenia. Na skroniach ma charakterystyczną dużą, ciemną plamę. Jej ciało jest krępe, wydłużone, tylne nogi są długie i mocne, co pozwala jej wykonywać długie skoki. W okresie godów samce przybierają barwę niebieską i grupowo tokują w oczku wodnym. Dopiero po zakończeniu rozrodu wychodzą na ląd i zaczynają polować. Ich pokarm stanowią dżdżownice, ślimaki, owady. Jest to bardzo popularny płaz, występuje na terenie całego kraju, a ze względu na swoją odporność na zimno może występować nawet w wysokich partiach gór.
Na terenie Parku występuje cztery gatunki traszek: zwyczajna Triturus vulgaris, grzebieniasta T. cristatus, górska T. alpestris i karpacka T. montandoni. Najliczniejszą i najmniejszą z nich jest traszka karpacka, gatunek endemiczny dla Karpat (występuje tylko i wyłącznie w Karpatach) o oliwkowych lub gliniastych bokach ciała z licznymi ciemnymi plamami i jasnopomarańczowym brzuchem. Jest to płaz typowo lądowy, zbiorników wodnych potrzebuje jedynie w okresie rozmnażania. Nie jest zbyt wybredny co do ich wyboru, często zadowala się kałużami czy koleinami wypełnionymi wodą. Samce wszystkich traszek w okresie godów zmieniają szatę; może to być zmiana ubarwienia na bardziej kolorowe, mogą wykształcać efektowną płetwę grzbietową przypominającą grzebień czy też, jak w przypadku traszki karpackiej, na końcu ich ogona może wyrastać cienka charakterystyczna nitka. Wtedy też wyraźnie zaznacza się dymorfizm płciowy (różnica pomiędzy samcem a samicą), gdyż samice prawie się nie zmieniają i mają mniej efektowny wygląd.

Przystanek 5:
Punkt widokowy

Przed nami rozpościera się widok na nieistniejącą już wieś Żydowskie położoną w pięknej dolinie potoku Krempna, przy drodze Krempna - Grab. Miejscowość ta otoczona jest łagodnymi wzniesieniami (Niedźwiedzie, Jaworzyna, Żydowska Góra, Wysokie), których wysokość nie przekracza 730 m n.p.m. Przez Żydowskie przebiega zielony szlak turystyczny (Gorlice - Ożenna), który wyprowadza nas z doliny na szczyt Wysokie (657 m n.p.m.). Możemy z niego obserwować piękną panoramę o rozpiętości 360o, a przy dobrej widoczności - nawet Tatry. Na zboczach doliny, po prawej i lewej stronie, wyraźnie widać terasowy układ pól - ślady rolniczego użytkowania tego terenu przez zamieszkującą go niegdyś ludność. Otwarta dolina daje nam wgląd w przestrzeń do kilku kilometrów, obejmując tym samym kilkaset hektarów otwartego terenu o mozaikowym układzie lasu, łąk i zakrzaczeń nadrzecznych, o dużych walorach estetycznych i różnorodności biologicznej. Krajobraz ten od wiosny do jesieni wzbogacony jest przez rozkwiecone łąki, które stanowią środowisko życia dla bogatej fauny owadów i ptaków gniazdujących na terenach otwartych. Uroku dodają mu również kwitnące drzewa owocowe. W celu ograniczenia sukcesji (zarastania krzewami i drzewami) w okresie letnim łąki wykorzystywane są pod tradycyjny wypas owiec lub poddawane koszeniu. Jest to działanie skierowane na zachowanie otwartych przestrzeni, jak również na zapewnienie bazy żerowej dla ptaków drapieżnych. Z prawej strony doliny widoczne są zakrzaczenia, które przecinają ją w poprzek łącząc tereny leśne po obu jej stronach. Ten pas wykorzystywany jest jako korytarz ekologiczny przez migrujące zwierzęta. Na zboczach doliny możemy zauważyć również drzewostany sosnowe - wprowadzone na grunty porolne po II wojnie światowej. Różnica pomiędzy nimi a drzewostanami bukowymi rysuje się bardzo wyraźnie, co daje nam przestrzenny wgląd na to, jak kiedyś kształtowała się granica rolno - leśna.
Rozległa widoczność na punkcie stwarza możliwość obserwowania wielu gatunków ptaków drapieżnych charakterystycznych dla MPN. Wśród nich dominuje myszołów zwyczajny Buteo buteo i orlik krzykliwy Aquila pomarina. Nawet mało doświadczony obserwator powinien poradzić sobie z rozpoznaniem obu tych gatunków znając kilka szczegółów z ich wyglądu. Myszołów charakteryzuje się stosunkowo krótkimi i zaokrąglonymi na końcach skrzydłami. Najistotniejszy jest jednak sposób ich ułożenia u lecącego ptaka. Podniesione ku górze końce skrzydeł powodują, że ptak widziany z przodu przypomina sylwetką rozpłaszczoną literę "V". Skrzydła orlika natomiast są długie, deskowate, z charakterystycznie palczasto - rozłożonymi piórami na końcach. W sylwetce lecącego ptaka zauważymy, że skrzydła ułożone są płasko, a ich końce (dłonie) ugięte są ku dołowi.
Innym dużym ptakiem często przemierzającym magurskie niebo jest kruk Corvus corax. Jego jednolicie czarne ubarwienie, ogon w kształcie rombu i charakterystyczne kru kru... sprawiają, że nie sposób go pomylić z innym gatunkiem. Kruki, jako typowi padlinożercy, pełnią ważną funkcję w oczyszczaniu okolicy z martwych zwierząt.
Wśród gęstych traw lub na poboczach dróg, w miejscach ciepłych i nasłonecznionych możemy natknąć się na wygrzewające się w słońcu węże i jaszczurki. Powszechnie można się spotkać z nieuzasadnioną niechęcią do wszystkich gatunków gadów, podczas gdy tak naprawdę tylko jeden z nich jest groźny - żmija zygzakowata Vipera berus. Jest to jedyny jadowity wąż w Polsce, często mylony z innym pospolitym i niejadowitym wężem - zaskrońcem Natrix natrix. Żmije mają zmienne ubarwienie, szarobrązowe lub miedziane z charakterystycznym czarnym zygzakiem na grzbiecie, czasami spotyka się osobniki czarne. Zaskroniec natomiast jest szarawy lub ciemnobrunatny, niekiedy z ciemnymi plamkami, a w tylnej części głowy zawsze za skroniami ma charakterystyczne żółte plamy w kształcie półksiężyców. Różni je również kształt głowy, u żmii jest ona płaska o wyraźnie trójkątnym zarysie, głowa zaskrońca natomiast jest duża i wysmukła. Pamiętajmy, że żmije nigdy nie atakują ludzi, wypłoszone najczęściej uciekają, a ukąsić mogą tylko w samoobronie, kiedy np. zostaną nadepnięte.
Najpospolitszą jaszczurką stwierdzoną w Parku jest jaszczurka żyworodna Lacerta vivipara. Można ją spotkać już w marcu, gdyż stosunkowo wcześnie budzi się z zimowego letargu. Jest to jedyna polska jajożyworodna jaszczurka, tzn. że rozwój zapłodnionych jaj odbywa się już w jajowodach samicy, a młode rodzą się całkowicie wykształcone i samodzielne. Wszystkie jaszczurki w razie niebezpieczeństwa, np. schwytane, mogą odrzucić ogon, który później odrasta, ale jedynie w zredukowanej postaci.

Przystanek 6:
Przebudowa drzewostanu

Na obszarach Parku, będących niegdyś zagospodarowanymi rolniczo, trwają obecnie działania mające na celu przywrócenie lasu w postaci zbliżonej do naturalnej. Jest to proces długotrwały, a jego pierwsze etapy polegają na odtwarzaniu środowiska leśnego. Funkcje tą spełnić mają sztucznie wprowadzone drzewostany sosnowe i modrzewiowe (tzw. przedplony), stanowiące ponadto osłonę dla gatunków docelowych - jodły i buka. Ocienienie w młodym wieku zapobiega szybkiemu przyrastaniu jodeł na wysokość, stwarzając tym samym warunki dogodne dla rozwoju ich systemu korzeniowego. W przyszłości będzie on odgrywał kluczową rolę w zapewnieniu wystarczającej ilości wody dla drzewa dojrzałego.
W miejscu, w którym się znajdujemy, obserwujemy fazę odnowieniową jodły, prowadzącą do formowania się charakterystycznych stożków jodłowych. Wykonywane obecnie zabiegi polegają na usuwaniu górnego piętra drzewostanu, tj. sosen i modrzewi. Dzięki stopniowemu wykonywaniu tego zabiegu młode jodły nie przejdą "szoku" związanego z gwałtowną zmianą ilości docierającego do nich światła. Po całkowitej redukcji sosen i modrzewi rozpocznie się proces znacznego przyrastania młodego piętra lasu. Do sędziwego wieku dotrwają tylko nieliczne okazy (pojedyncze drzewa w stożku) i to dopiero te drzewa będą tworzyły las o cechach naturalności.
Sosna zwyczajna Pinus silvestris dorasta maksymalnie do 30 m wysokości. Charakterystyczną cechą tego gatunku jest występowanie dwóch igieł na krótkopędach. Igły te, barwy matowozielonej lub szarozielonej, są dość sztywne, na szczycie zaostrzone (kłujące), a na przekroju poprzecznym półkoliste. Kwitnienie sosny następuje na przełomie maja i czerwca. Z dojrzałych kwiatostanów męskich wysypuje się żółty pyłek, a z czerwonawych kwiatostanów żeńskich po zapyleniu rozwijają się szyszki z nasionami (dojrzewającymi jesienią następnego roku).
Modrzew europejski Larix decidua to gatunek osiągający wysokość 40 m. Jego charakterystyczną cechą są miękkie, krótkie, trawiastozielone igły, występujące po 20-40 w rozetkach na krótkopędach. W jesieni igły żółkną i opadają - nie obserwujemy tego zjawiska u innych iglastych gatunków występujących na ścieżce. Kwiaty męskie tworzą kwiatostany w postaci siarkowożółtych kotków skierowanych w dół. Kwiaty żeńskie zebrane w żywoczerwone szyszeczki wzniesione są do góry. Nasiona dojrzewają w tym samym roku.

Przystanek 7:
Martwe drzewo

Zamieranie drzew to proces nie tylko naturalny, ale i niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania każdego lasu. Przewrócony buk, którego tutaj widzimy, spowodował powstanie luki w okapie drzewostanu. Zwiększona ilość światła docierająca do dna lasu umożliwia rozwój młodego pokolenia drzew. Powstaje nowe mikrosiedlisko o specyficznym mikroklimacie, a co za tym idzie transformacji ulega porastająca lukę szata roślinna.
Martwe drzewo tylko pozornie zakończyło swoje funkcjonowanie w biocenozie leśnej. W istocie po obumarciu może pełnić rolę większą niż za życia. Od jego obecności w lesie uzależnione są tysiące gatunków bezkręgowców (np. pierścienic, pajęczaków, owadów, mięczaków). Niektóre z nich żyją w korze, inne pod korą, w drewnie czy próchnie powstałym z jego rozpadu. Są gatunki związane z grzybami rozkładającymi drewno, inne, będące drapieżnikami, odżywiają się owadami i innymi organizmami zasiedlającymi to środowisko. Murszejące drewno jest biotopem dla kilkudziesięciu gatunków mszaków i wątrobowców oraz ponad 100 gatunków grzybów. Wiele z nich może występować jedynie na tym substracie. Dzięki dobrym warunkom wilgotnościowym oraz korzystniejszemu umiejscowieniu ponad gęstym runem swoje miejsce życia na leżących kłodach znajduje również szereg gatunków roślin wyższych, głównie mszaków i paprotników. Gatunkiem paproci, który często umiejscawia się na butwiejącym drewnie jest nerecznica krótkoostna Dryopteris carthusiana. Jej młode liście są pastorałowato zwinięte. Blaszki liściowe są 2-3 krotnie pierzaste, barwy żółtozielonej. Na spodniej stronie liści znajdują się kupki zarodni osadzone w dwu szeregach, z których w lipcu i sierpniu wysypują się czarnobrunatne zarodniki.
Ciekawe i rzadkie gatunki mchów, jakie można spotkać na pniach, to: widłoząb brązowy Dicranum fuscescens, gładyszek tępolistny Homalia trichomanoides i namurnik jedwabisty Homalothecium sericeum.
Obecność martwych drzew jest też warunkiem koniecznym do występowania wielu rzadkich gatunków ptaków. Bezpośrednio związane są z nimi dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus i białogrzbiety Dendrocopos leucotos. Oba ptaki poszukują pokarmu prawie wyłącznie na drzewach obumarłych. Ze względu na "miękkość" substratu niektóre gatunki dzięciołów preferują je na miejsca do wykuwania dziupli. Z kolei pozbawione kory konary służą im jako miejsca bębnienia. Leżące kłody oferują także rozliczne kryjówki dla drobnej fauny leśnej.
Podsumowując należy zwrócić uwagę na konieczność pozostawiania w lesie obumarłych drzew w możliwie maksymalnych ilościach i wszelakich ich formach. Zarówno te stojące, jak i leżące pełnią nieocenioną rolę w ekosystemie leśnym.

Przystanek 8:
Dawna granica rolno - leśna

W miejscu, w którym się znajdujemy, przebiegała niegdyś granica między lasem a obszarem zagospodarowanym rolniczo. Poszukując jej śladów, należy zwrócić uwagę na miejsce, gdzie skład gatunkowy i struktura drzewostanu ulega zmianie. Sędziwa buczyna, cechująca się dużą naturalnością, to oczywiście fragment lasu będący tu od bardzo dawna. Drzewostan z pojedynczymi sosnami w górnym piętrze to obszar dawnych pól będący obecnie renaturalizowany. Mamy tu do czynienia z końcową fazą przebudowy, w której usuwa się ostatnie nasadzone sosny.
Pod osłoną sosen zauważymy jodły - jedne z najchętniej uszkadzanych przez jeleniowate gatunków drzew leśnych. Uszkodzenia wyrządzane w młodnikach i uprawach przez jelenie i sarny polegają na zgryzaniu pędów i pączków, a także na spałowaniu1 i osmykiwaniu kory. Z drzew iglastych chętnie spałowanym gatunkiem jest również sosna, a z liściastych - jesion, jawor i buk. Uszkodzenia drzew powstają w okresie zimy i przedwiośnia, kiedy zwierzyna ma utrudniony dostęp do pożywienia, które stanowi w tym czasie m.in. sucha trawa i zimozielona jeżyna. Uszkadzane w ten sposób rokrocznie drzewa obumierają lub długo chorują, a ich korony przybierają formę krzaczastą.
Na przystanku tym możemy również zaobserwować ciekawe zjawisko geomorfologiczne jakim jest lej źródłowy. Tworzy się on w miejscu wypływu na powierzchnię wód podziemnych w formie źródła stałego lub okresowego; intensywność wypływu uzależniona jest głównie od pory roku i nasilenia opadów atmosferycznych. Cofanie się lejów źródłowych to przykład jednego z wielu procesów kształtujących stoki i grzbiety górskie - dający m.in. zaczątek przełęczom, rozdzielającym grzbiet na poszczególne wierzchołki.

Przystanek 9:
Buczyna karpacka

Buczyna karpacka Dentario glandulosae - Fagetum to najczęściej spotykane zbiorowisko leśne w Magurskim Parku Narodowym. Piętro drzew tworzy buk zwyczajny Fagus sylvatica, jodła pospolita Abies alba i klon jawor Acer pseudoplatanus. W podszycie występuje podrost gatunków podstawowych oraz leszczyna Corylus avellana. Na uwagę zasługuje także runo buczyny karpackiej, najpiękniej prezentujące się wiosną przed rozwojem liści drzew. Do gatunków tworzących runo buczyny karpackiej zaliczamy m.in. żywiec gruczołowaty Dentaria glandulosa o ciemnoliliowych kwiatach, żółto kwitnący żywokost sercowaty Symphytum cordatum oraz, w zależności od wariantu, charakterystycznie pachnący czosnek niedźwiedzi Alium ursinum i bladoliliową miesiącznicę trwałą Lunaria rediviva.
Buk zwyczajny Fagus silvatica to drzewo dorastające do 30 m wysokości, o korze cienkiej, gładkiej, popielatoszarej. Liście buka są eliptyczne lub jajowate, prawie całobrzegie, na szczycie zaostrzone, błyszczące i gładkie, intensywnie zielone. Kwiaty pojawiają się w kwietniu i maju, a owoce - trójgraniaste orzeszki, dojrzewają we wrześniu. Bukwie zamknięte są w zdrewniałej, pękającej po dojrzeniu, 4-klapowej pokrywie, pokrytej kolczastymi lub listkowymi wyrostkami.
Jodła pospolita Abies alba osiąga wysokość do 50 m. Igły są spłaszczone i tępe na końcach, ciemnozielone, od dołu z dwoma jasnymi paskami, rozmieszczone na gałązce w jednej płaszczyźnie lub równomiernie w kształcie litery V. Kwitnienie następuje w kwietniu i maju. Charakterystyczną cechą jodły są jej szyszki, dojrzewające już od września i stojące na gałęzi jak świeczki, które dojrzewając rozpadają się na poszczególne łuski. W związku z tym starych szyszek jodłowych nigdy nie można znaleźć pod drzewem.
Klon jawor Acer pseudoplatanus to drzewo o wysokości do 30 m. Kora na starszych pniach łuszczy się tafelkowato. Liście jego są pięcioklapowe, o ostrych wcięciach między klapami, brzegiem karbowanopiłkowane, ciemnozielone, od spodu sinawe i owłosione wzdłuż nerwów. Kwiaty pojawiają się równocześnie z liśćmi już na przełomie kwietnia i maja, są niepozorne, żółtozielone, zebrane w wiechach, i zawierają dużo nektaru. Rozwijają się z nich owoce - wypukłe orzeszki, dojrzewające już we wrześniu, których skrzydełka ustawione są pod kątem ostrym lub równolegle. Jasne drewno jaworowe jest wykorzystywane w meblarstwie oraz w lutnictwie.
Fragment buczyny, w którym się znajdujemy, dzięki swojemu naturalnemu charakterowi, jest miejscem gniazdowania wielu rzadkich gatunków ptaków. Występuje tu m.in. dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos, gołąb siniak Columba oenas, muchołówka mała Ficedula parva i muchołówka białoszyja F. allbicolis. Ta ostatnia buduje gniazda w dziuplach, a ponad połowa z nich zlokalizowana jest w obumarłych drzewach. Mimo kontrastowego, biało - czarnego ubarwienia, muchołówki nie są ptakami łatwymi do oznaczenia, a szczególnie dużego doświadczenia wymaga rozpoznawanie samic.
Nieco łatwiejszą do oznaczenia jest muchołówka mała, której dorosłe samce charakteryzuje czerwono zabarwione podgardle. Muchołówka ta, podobnie jak pozostałe gatunki z tego rodzaju, odżywia się owadami, które chwyta przeważnie w locie. Typowym dla niej jest łowienie pokarmu w gęstym listowiu koron drzew. W odróżnieniu, pozostałe muchołówki polują najczęściej w strefie poniżej konarów drzewa.
W lasach bukowych możemy także spotkać wiele ciekawych gryzoni, od tych najbardziej pospolitych do gatunków rzadkich i cennych. Rodzinę nornikowatych reprezentuje tu nornica ruda Clethrionomys glareolus, którą łatwo rozpoznać po rudawym ubarwieniu. Kopie podziemne, ale płytko położone chodniki z licznymi wyjściami, którymi przemieszcza się do wielu miejsc w lesie w celu zdobywania pokarmu. Dziennie nornica ruda może pokonać nawet do 14 kilometrów, przy czym zwalone pnie nie stanowią dla niej trudnej przeszkody, gdyż potrafi zręcznie się wspinać.
Pospolitym gryzoniem jest również mysz leśna Apodemus flavicollis z rodziny myszowatych z charakterystycznymi dużymi uszami. Sierść ma z wierzchu barwę rdzowobrązową, brzuch jest jasny wyraźnie odcinający się od grzbietu, na szyi żółtawa plama, niekiedy w kształcie obroży. Jest szybka i zwinna, skacze długimi susami, sprawnie się wspina. Preferuje pokarm bogaty w tłuszcze, lubi orzeszki bukowe, żołędzie, orzechy laskowe oraz nasiona różnych roślin. Nie zapada w sen zimowy, może nawet wchodzić do budynków mieszkalnych i tam spędzać zimę.
Wiewiórka Sciurus vulgaris jest jednym z łatwiej rozpoznawalnych gryzoni. Dzięki rudej barwie futra, długiemu puszystemu ogonowi i pędzelkach na czubkach uszu jest nie do pomylenia z innym ssakiem. Jednak należy pamiętać, że zdarzają się osobniki o ciemniejszym ubarwieniu: brązowym czy ciemnoszarym. Wiewiórka jest gatunkiem nadrzewnym, szybko i sprawnie się wspina po pniach drzew w górę, potrafi także zbiegać głową w dół. Większość życia spędza w koronach drzew, gdzie w rozwidleniach gałęzi buduje z drobnych gałązek gniazdo. Możemy ją spotkać biegającą po drzewie, skacząca z gałęzi na gałąź czy też poruszająca się po ziemi. Wiewiórki mieszkające w lesie nie są tak ufne wobec człowieka jak te spotykane w parkach, bardzo łatwo je wystraszyć. Dlatego pamiętajmy o odpowiednim zachowaniu w lesie jeśli chcielibyśmy spotkać na swej drodze wiewiórkę.
Innym ssakiem o puszystym ogonie jest popielica Glis glis z rodziny popielicowatych. Jak wskazuje na to nazwa, jest ona popielato ubarwiona z białym brzuchem ostro odcinającym się od grzbietu. Oczy ma duże otoczone ciemnym pierścieniem, uszy okrągłe, prawie nagie. Bardzo trudno ją spotkać, jest aktywna nocą, kryjówkę opuszcza po zachodzie słońca i powraca do niej o wschodzie. Prowadzi nadrzewny tryb życia, co dodatkowo utrudnia odnalezienie popielicy. Zasypia na zimę w dziuplach, zagłębieniach skalnych lub w wykopanych przez siebie w ziemi norach. Śpi zwinięta w kłębek zazwyczaj od końca września do końca kwietnia, a jej sen jest bardzo głęboki. Pamiętajmy, że zarówno wiewiórka, jak i popielica są gatunkami prawnie chronionymi, więc nie należy ich chwytać, płoszyć ani niepokoić.

Przystanek 10:
Geologia terenu

Podłożem geologicznym ścieżki przyrodniczej, jak większości obszaru Parku, jest duża jednostka tektoniczna, zwana płaszczowiną magurską. Budują ją osady fliszowe - przemiennie zalegające warstwy piaskowca i łupka. Historia powstania tego podłoża rozpoczęła się około 50 mln lat temu w okresie geologicznym zwanym trzeciorzędem - w wielkim uproszczeniu można przedstawić ją następująco.
W miejscu, w którym obecnie jesteśmy, znajdowała się wówczas brzegowa północno-wschodnia część głębokiego morza o wymiarach około 100 km na kierunku północ-południe i około 200 km na kierunku wschód- -zachód. W tym to zbiorniku powstawały osady fliszowe. Źródłem materiału dla nich były śródziemnomorskie wypiętrzenia i lądy otaczające morze, z których dawne rzeki wynosiły materiał skalny. W pierwszym etapie tworzenia fliszu pozostawiały go na brzegu zbiornika, który następnie prądami zawiesinowymi przenoszony był w głębsze części akwenu morskiego i osadzany w kolejności od największych do najmniejszych ziaren (biorąc pod uwagę ich średnicę). Tak silne prądy morskie były efektem podwodnego osuwiska powstającego po przekroczeniu pewnego stanu równowagi na podmorskim zboczu - często pod wpływem dodatkowego bodźca (np. wstrząsy sejsmiczne, obniżenie dna morskiego). W ten sposób tworzyły się m.in. dużej miąższości (grubości) osady piaskowca magurskiego. Okresy spokojniejsze pomiędzy kolejnymi podwodnymi osuwiskami w głębinach morskich dawały możliwość osadzania się warstwom o najdrobniejszej średnicy ziaren, tworząc serie łupków.
Około 20 mln lat temu osady te uległy wypiętrzeniu z morza, a następnie w dłuższym czasie geologicznym zostały sfałdowane, poprzecinane uskokami i przesunięte w kierunku północno-wschodnim.
Wypiętrzone ponad powierzchnię morza osady zostały poddane procesom wietrzenia, które w różnej formie i intensywności trwają do dnia dzisiejszego, tworząc obecny krajobraz. Jego charakter uzależniony jest głównie od rodzaju skał podłoża - odporne na wietrzenie gruboławicowe piaskowce i zlepieńce dają podstawę dla wzniesień terenowych, grzbietów gór, natomiast mało odporne łupki stanowią podstawę obniżeń terenowych - w większości preferowane trasy dla różnej wielkości rzek i potoków. Przykładem jest przepływający obok potok Krempna, który od źródeł do okolic cmentarza płynie wzdłuż wychodni mało odpornych warstw łupkowo-piaskowcowych. Następnie wykorzystując strefę uskokową - poprzecznie przecina dużej miąższości piaskowce magurskie i podążając dalej wzdłuż tego uskoku tektonicznego dopływa do rzeki Wisłoki.
Obecne procesy morfogenetyczne (kształtujące powierzchnię terenu) mają działania niszczące i budujące. Do niszczących można zaliczyć m.in.: - osuwanie się gruntu na stromych stokach,
- intensywne modelowanie koryt rzek i potoków w czasie wysokich wezbrań,
- wymywanie związków chemicznych z osadów fliszowych.
Jako przykład procesów budujących wymienić można:
- sypanie łach żwirowych w szerokich korytach poniżej przełomów rzecznych,
- tworzenie się stożków napływowych u wylotu bocznych dolin, nadbudowujące poziomy teras rzecznych zalewowych i nadzalewowych.
Współcześnie w dorzeczu górnej Wisłoki przeważają procesy niszczące, związane z pogłębianiem koryt cieków wodnych. Przyczyną tego jest m.in. zmniejszenie dostawy materiału ze stoków, związane głównie z większym zalesieniem i mało intensywnym użytkowaniem rolniczym terenu.
Elementem pośrednim, łączącym tą część środowiska ze światem roślin i zwierząt jest gleba. W Parku przeważają gleby brunatne, które zajmują ok. 90% powierzchni. Charakteryzują się one zaawansowanym procesem wietrzenia minerałów pierwotnych i przyłączaniem na nowo minerałów wtórnych. Uwalniane w czasie tych przemian produkty tworzą trwałe połączenia lub otoczki na ziarnach minerałów, co daje charakterystyczne brunatne zabarwienie. Próchnica w tych glebach jest dobrze wykształcona i tworzy połączenia z mineralną masą gleby. Odczyn tych gleb jest zazwyczaj kwaśny.
W wyższych partiach Kiczery Żydowskiej (między przystankiem nr 5 a przystankiem nr 8) występują gleby brunatne właściwe wyługowane. Są one dość zasobne w składniki pokarmowe, przez co tworzą żyzne siedliska dla buczyny karpackiej. Natomiast w dolnych partiach Kiczery od strony południowo-wschodniej znajdziemy gleby brunatne właściwe oglejone. Należą one do utworów o ciężkim gliniasto-ilastym składzie mechanicznym oraz do gleb zasobnych w składniki pokarmowe i wodę - stanowią dobre siedliska dla zespołów buczynowo-jodłowych.
W szczytowej części Kiczery Żydowskiej występują rankery brunatne - gleby płytkie, słabo wykształcone z licznymi okruchami skalnymi na powierzchni. Porasta je buczyna karpacka.
W rejonie przystanku nr 4 oprócz wyżej wymienionych występują również gleby glejowe - wilgotne, okresowo podmokłe z roślinnością hydrofilną. Gleby te stanowią przykład magazynowania wody w pokrywie glebowej. Gleby glejowe sąsiadujące z glebami napływowymi, zwanymi madami, znajdziemy przy przechodzeniu doliny potoku Krempna (przystanek nr 3).

Przystanek 11:
Polana śródleśna

Znajdujemy się na śródleśnej polanie, na brzegach której można spotkać ciekawe, choć pospolite gatunki krzewów. Na szczególną uwagę zasługuje śliwa tarnina zwana pospolicie tarniną lub tarką, dzika róża i leszczyna - wszystkie te gatunki są użytkowane przez człowieka od dawna. Stanowią także ważny element w diecie leśnych i polnych zwierząt. Śliwa tarnina Prunus spinosa - to krzew pospolity w Polsce. Jego wysokość wynosi 1-3 m. Charakterystyczną cechą tego gatunku są cierniste gałązki. Kwitnie w kwietniu i maju, a białe kwiaty pojawiają się przed rozwojem liści. Liście są eliptyczne, piłkowane, nagie. Owoc jest ciemno granatowo- fioletowy z siwym nalotem, o kwaśnym i cierpkim smaku. Najczęściej gatunek ten można spotkać na brzegach lasów, słonecznych zboczach, na miedzach. Surowcem zielarskim o wielorakich zastosowaniach są kwiaty tarniny, rzadziej jej owoce. Mają one działanie napotne, moczopędne, przeczyszczające i ściągające. Z owoców zebranych po pierwszych przymrozkach wyrabia się wina, nalewki i konfitury.
Innym ciekawym i często spotykanym w Polsce gatunkiem jest dzika róża Rosa canina osiągająca wysokość 1-2,5 m. Jej charakterystyczną cechą są pojedyncze bladoczerwone lub jasnoróżowe kwiaty. Na gałązkach występują silne kolce, a rozwinięte liście pierzaste są najczęściej 7-listkowe. Krzew kwitnie w czerwcu i stanowi dobre źródło pyłku dla pszczół. Charakterystyczny czerwony owoc dzikiej róży jest smacznym kąskiem dla ptaków zimujących w Polsce. Człowiekowi dostarcza wielu cennych witamin (C, A, B, E) i ma znane walory smakowe, używa się go w ziołowych mieszankach herbacianych, do wyrobu konfitur, win i nalewek.
Bardzo pospolitym krzewem występującym praktycznie na całej trasie ścieżki przyrodniczej jest leszczyna Corylus avellana, dorastająca do 5 m wysokości. Charakterystyczną jej cechą jest kwitnienie bardzo wczesną wiosną jeszcze przed rozwojem liści (luty-marzec). Kwiaty żeńskie, zebrane po dwa, mają pęczek czerwonych znamion. Z kotkowatych kwiatostanów męskich wysypuje się obficie żółty pyłek, który jest cennym pokarmem dla pszczół. Owocem jest znany wszystkim jadalny orzech zwany orzechem laskowym. Dwuletnich gałązek używa się do wyplatania przedmiotów użytkowych (podobnie jak wikliny). Uzyskiwany z leszczyny węgiel drzewny jest wyśmienity do rysowania.
Występowanie krzewów na brzegu lasu obrazuje postępujący proces sukcesji, który w ciągu kilkunastu lat bez ingerencji człowieka spowodowałby całkowite zarośnięcie śródleśnej polany i w dalszym czasie przekształcenie jej w las o składzie gatunkowym adekwatnym do siedliska.

Prof. dr hab. Jan Nepomucen Rafiński (1943-2003) - biolog o rozległej wiedzy przyrodniczej, autorytet w zakresie zoologii. Członek Komitetu Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej PAN, Rady Naukowej Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, recenzent projektów badawczych i ochroniarskich w Komitecie Badań Naukowych i Ekofunduszu. Wykładowca Zakładu Anatomii Porównawczej Instytutu Zoologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Interesował się zmiennością genetyczną, prowadząc liczne badania na materiale zwierzęcym (europejskie gatunki traszek, ślimak gajowy, ciernik, żaba moczarowa) i roślinnym (szafran spiski). Oprócz wykładów uniwersyteckich organizował otwarte zajęcia z zakresu czynnej ochrony zwierząt. W latach 1998-2003 prowadził badania terenowe w Magurskim Parku Narodowym.

Tekst:
S. Basista, A. Czaderna, K. Gładysz, A. Habiera-Frette, D. Nowak, U. Olchawa, J. Pawelec
Magurski Park Narodowy

beskid-niski.pl na Facebooku


 
1082

Komentarze: (0)Dodaj komentarz | Forum
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy.

Imię i nazwisko:
E-mail:
Tekst:
Suma liczb 3 i 5: (Anty-spam)
    ;


e-mail: bartek@beskid-niski.pl
Copyright © 2003 - 2016 Wadas & Górski & Wójcik
Wsparcie graficzne: e-production.pl
praca w Niemczech|prosenior24.pl
Miód
Idea Team
Tanie odżywki
Oglądają nas 24 osoby
Logowanie